Hoàng Đức Nhã :Đào nương Phạm Thị Huệ tâm sự về Ca trù
Đào nương Phạm Thị Huệ tâm sự về Ca trù
(VnMedia) - Như duyên "trời se", Phạm Thị Huệ đến với Ca trù một cách hết sức tình cờ. Để rồi sợi dây gắn kết chị với bộ môn nghệ thuật truyền thống này lại ngày 1 bền chặt. Có người bảo chị là ôm đồm khi vừa là 1 giảng viên tại Nhạc Viện Hà Nội, lại vừa là 1 Đào nương và kiêm luôn cả chức Chủ nhiệm câu lạc bộ Ca trù Thăng Long. Chị chỉ cười.
Có thể chính vì sự ôm đồm đó đã chiếm hết thời gian chăm lo cho gia đình của chị. Nhưng có lẽ khi người ta đã "trót" yêu một cái gì đó thì cũng sẽ phải "trả giá" cho sự đam mê của mình.
- Tôi được biết đến Phạm Thị Huệ là 1 giảng viên Nhạc viện, 1 Đào nương và là chủ nhiệm của câu lạc bộ Ca trù. Vậy mọi người sẽ gọi chị là gì?
Cả 3 cách gọi đó đều là những khía cạnh để tạo nên bản thân tôi. Và trong những trường hợp cụ thể khác nhau người ta lại gọi theo những cách khác nhau. Giảng viên là nghề để tôi có thể kiếm sống và cống hiến cho âm nhạc dân tộc. Đào nương là nghề để tôi thể hiện niềm đam mê với Ca trù. Còn chủ nhiệm câu lạc bộ là cách tôi tạo sân chơi cho những người cùng đam mê Ca trù, lưu giữ và quảng bá môn nghệ thuật truyền thống này đến với mọi người với trách nhiệm của 1 người trong cuộc.
- Cách gọi nào chị được người ta nhắc đến nhiều nhất?
Có lẽ là Đào nương. Người ta biết đến tôi nhiều hơn khi tôi bắt đầu dấn thân và từng câu hát, nhịp phách và tiếng đàn của Ca trù.
- Chị nói là "dấn thân", vậy chị đã biết trước được những khó khăn khi "trót" mê Ca trù?
Như mọi người đã biết, Ca trù là một môn nghệ thuật có từ lâu đời. Thế nhưng qua năm tháng và chiến tranh, nó đã bị mai một dần. Những người nghệ nhân ngày xưa còn "sót" lại cũng rất ít. Vì vậy đến với Ca trù và mong muốn gắn bó với nó tức là bạn sẽ chấp nhận những khó khăn trong việc "tầm sư" và nhiều cái khác như kinh phí, thời gian.... Rất may, với niềm đam mê môn nghệ thuật dân gian đặc sắc này cùng với sự cố gắng học hỏi, phần nào đã giúp tôi vượt qua những trở ngại đó.
- Chị có thể nói rõ hơn về sự đặc sắc trong Ca trù, khiến chị đam mê và chấp nhận hi sinh nhiều thứ?
Đây là 1 môn nghệ thuật thuần chất Việt. Đặc biệt là chỉ với 3 người chơi nhưng tất cả đã diễn tả được 1 cách đẹp đẽ, tinh túy nhất cái hồn của âm nhạc, của văn chương và những triết lý sâu xa. Trong Ca trù, người hát sẽ đảm nhận luôn công việc của 1 nhạc công qua tiếng phách gõ. Kép đàn sẽ phụ họa cho người hát.
Nét đặc sắc tiếp theo của Ca trù là việc khán giả sẽ được tham gia trực tiếp vào gánh hát qua việc thưởng "Trù" cho ca nương ở những câu hát hay. Đó là cách để mọi người biết được những câu hay trong làn điệu. Hơn nữa, mỗi lần được thưởng "Trù" là 1 lần ca nương nhận được những lời động viên, khích lệ để có thể hát hay hơn, truyền cảm hơn.
Một điều đặc biệt nữa của Ca trù được thể hiện qua cây đàn đáy. Đây là chiếc đàn có cần đàn dài nhất thế giới. Cũng chính vì cần đàn dài nên có thể tạo được nhiều âm luyến, láy tăng sức truyền cảm cho âm thanh.
- Chị đã thực hiện việc gìn giữ và phát triển Ca trù qua việc thành lập CLB Ca trù Thăng Long?
CLB Thăng Long được chúng tôi thành lập năm 2006 với mong muốn bảo tồn nghiệp tổ Ca trù. Đó cũng sẽ là nơi những người yêu mến Ca trù có thể học hỏi, giao lưu và tìm hiểu thêm về nghệ thuật Ca trù.
- Và những điều mà câu lạc bộ đã làm được?
Từ khi thành lập đến nay, câu lạc bộ của chúng tôi đã thu hút được rất nhiều người đam mê Ca trù đến theo học. Hiện nay, CLB Ca trù Thăng Long đã có tổng cộng 20 ca nương và kép đàn. Hầu hết các em tuổi đời còn rất trẻ. Đặc biệt có em Nguyễn Huệ Phương chỉ mới 10 tuổi.
Cách đây 1 vài năm, chúng tôi đã nghĩ đến việc khôi phục lại hình thức "Hát cửa đình" với đầy đủ các thể thức như dàn bát âm và các làn điệu múa hát cổ cửa đình. Đến bây giờ, chúng tôi đang cố gắng để hoàn thiện nốt 1 vài điệu múa.
- Khó khăn trong việc gìn giữ và phát triển Ca trù là gì?
Khó khăn đầu tiên là việc Ca trù chưa thực sự có được 1 "ngôi nhà", chưa có 1 đơn vị nào đầu tư tài trợ. Tất cả vẫn chỉ đang nằm trong dự án. Chính vì thế mà mọi sinh hoạt truyền nghề, phổ biến kỹ thuật trống chầu cho khán giả vẫn dựa trên tinh thần hoàn toàn tự nguyện của các hội viên.
Khó khăn thứ 2, sau gần 60 năm Ca trù vắng bóng thì các nghệ nhân đều tuổi đã cao. Mặc dù các nghệ nhân đàn hay, hát giỏi nhưng không có nhiều kinh nghiệm trong việc truyền dạy phù hợp trong hoàn cảnh hiện nay. Học sinh đến với Ca trù đa phần cũng là những em chưa được tiếp xúc với môn nghệ thuật này nhiều. Vì vậy để tìm được những học sinh thật sự có năng khiếu, tâm huyết để mang Ca trù tới công chúng đang là 1 bài toán rất khó.
- Và những người theo học cũng sẽ có những khó khăn riêng?
Đó là chắc chắn 1 khi ai đó quyết tâm theo đuổi nghiệp Ca trù. Ca trù cũng như bất kỳ môn nghệ thuật truyền thống nào muốn đạt tới đỉnh cao là vô cùng khó khăn, và việc học là việc của cả đời. Trước khi bước vào con đường Ca trù, người học phải tự xác định việc khó có thể sống được bằng nghề. Vì vậy yêu cầu bạn phải có tâm huyết thực sự.
Bởi sự sâu xa trong từng câu hát nên Ca trù có ít người hiểu và rất kén người nghe. Hầu như khán giả cũng chỉ là khách du lịch và những khán giả ở các sự kiện, bữa tiệc. Mà như tôi đã nói từ đầu, phải có khán giả thì người ca nương mới có thể phát hiện được cái hay, cái dở để phát huy khả năng của mình.
Việc còn lại rất ít nghệ nhân Ca trù cũng tạo nên sự khó khăn cho người học. Các cụ cũng đã ngoài 80 , việc truyền dạy cũng vì thế mà ảnh hưởng rất lớn. Mà không được các cụ truyền dạy thì người học rất khó khăn trong việc hoàn thiện những kỹ năng của mình.
- Việc mới đây UNESCO công nhận là di sản phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp đã mở ra cho Ca trù cơ hội nhưng cũng sẽ là sự thách thức?
Là người theo nghề, chúng tôi rất vui vì Ca trù được công nhận là di sản phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Nhưng tạm gác niềm vui đó lại, trước mắt chúng tôi là những việc đang còn giang dở. Ca trù có được bảo vệ đúng mực và đến được với công chúng hay không cũng phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Sẽ là thách thức nếu Ca trù không được quan tâm đúng mực. Nếu có sự chung tay của những người có trách nhiệm và sự giúp đỡ của các nhà tài trợ thì lúc đó Ca trù mới thực sự được mở ra những cơ hội.
Xin cám ơn Đào nương Phạm Thị Huệ với cuộc trò chuyện!
Hoàng Đức Nhã
http://catruthanglong.com/p278-dao-nuong-pham-thi-hue-tam-su-ve-ca-tru.html