Điều đặc biệt, chủ nhân của trung tâm này là một cô gái trẻ thế hệ 8x, không mấy “dính dáng” gì đến trống chầu, đàn đáy và gõ phách, nhưng lại tự bỏ tiền túi để thực hiện mơ ước chuyên nghiệp hoá biểu diễn ca trù. Cô là Nguyễn Lan Hương, vốn là một người mẫu, từng đoạt ngôi Á hậu trong cuộc thi Người đẹp Việt – Trung.
- Điều gì đã dẫn dắt Hương đến ý tưởng lập một trung tâm văn hóa dành riêng cho ca trù vậy, trong khi những năm gần đây, Hà Nội cũng đã có một số ca quán, câu lạc bộ ca trù nhưng sinh hoạt khá cầm chừng?
- Trước đây tôi làm một công ty quảng cáo và xây dựng, nhưng thấy công việc đó không phù hợp nên tôi nung nấu ý nghĩ phải làm cái gì đó khác, có lẽ là cái gì đó thuộc về văn hóa. Đến khi tìm hiểu, tôi bị thu hút bởi văn hóa truyền thống, và bắt đầu quan tâm đến các loại hình âm nhạc như chèo, tuồng, cải lương… Tôi nhận ra là, trong khi tuồng, chèo, cải lương đều đã có nhà hát chuyên nghiệp, thì ca trù – di sản âm nhạc bác học lại chưa. Vậy là từ đó tôi quyết tâm thử sức mình, lập Trung tâm ca trù Thăng Long, và khi đi tìm địa điểm biểu diễn, tôi rất may mắn biết Bảo tàng Cách mạng cũng đang muốn đưa loại hình âm nhạc truyền thống này trở thành một điểm nhấn phục vụ khách tham quan, nên tôi đặt vấn đề hợp tác và được ủng hộ.
Tôi cũng đã khảo sát qua các mô hình câu lạc bộ ca trù đang hoạt động trên địa bàn Hà Nội, và nói chung thấy họ hoạt động với hình thức nhỏ lẻ, lúc có lúc không, không được đầu tư và quảng bá, có những buổi hát chỉ vài người khách, có khi không có và hầu như không duy trì đều đặn được. Trung tâm văn hóa ca trù Thăng Long sẽ là nơi biểu diễn ca trù chuyên nghiệp đầu tiên ở Hà Nội.
- Dựa vào tiêu chí nào để Hương tự tin khẳng định mô hình mà mình tổ chức như là một nhà hát ca trù chuyên nghiệp đầu tiên?
Nguyễn Lan Hương, giám đốc
Trung tâm văn hóa ca trù Thăng Long.
Trung tâm văn hóa ca trù Thăng Long.
- Trung tâm văn hóa ca trù Thăng Long có chức năng như một nhà hát và là địa chỉ đầu tiên và duy nhất hiện nay tổ chức biểu diễn ca trù theo cách chuyên nghiệp. Phòng biểu diễn của chúng tôi được thiết kế và trang bị hệ thống âm thanh, ánh sáng, sân khấu và chỗ ngồi cho khán giả như một nhà hát chuyên nghiệp, hiện đại nhưng vẫn không làm mất đi vẻ truyền thống. Hoạt động chuyên nghiệp của trung tâm trước hết thể hiện rõ ở cách thức tổ chức biểu diễn. Chúng tôi sẽ duy trì đều đặn ba suất diễn mỗi ngày, vào các buổi 15 giờ, 16 giờ 30 phút và 18 giờ, mỗi suất diễn kéo dài 45 phút. Hơn nữa, trung tâm không chỉ biểu diễn, mà còn là nơi để người nghe tìm hiểu thêm về nghệ thuật ca trù. Ngoài việc biểu diễn các tiết mục chọn lọc, chúng tôi có phòng trưng bày giới thiệu ý nghĩa văn hóa, lịch sử và nghệ thuật ca trù, có hướng dẫn viên ba thứ tiếng Anh, Pháp, Việt… để giới thiệu không gian văn hóa ca trù và giải đáp mọi thắc mắc của du khách.
Trung tâm còn hoạt động như một nhà hát chuyên nghiệp qua việc tổ chức đào tạo, hằng năm sẽ tuyển sinh và đào tạo những người theo học biểu diễn ca trù. Tiêu chí tuyển chọn cũng rất khắt khe. Vừa rồi lựa chọn từ hàng trăm em học sinh từ các trường nghệ thuật, chúng tôi chỉ mới chọn được bốn em, mà cũng chỉ mới là để cho các em học múa, chứ hát ca trù thì chưa dám.
| Nghệ sĩ Bạch Vân: Sẽ không có đào rượu
- Hướng tới đối tượng khách du lịch, đương nhiên phải chiều khách, vậy trong “thành phần” các nghệ sĩ biểu diễn tại trung tâm, ắt phải có đào rượu như trong các ca quán ngày xưa thường phục vụ các quan viên?
- Không, chắc chắn là sẽ không có đào rượu. Tôi có thể nói thêm rằng, chính sự xuất hiện của đào rượu đã dẫn đến sự hiểu lầm, có cái nhìn không đúng với ca trù ngày trước. Vậy nên khi trung tâm đi vào họat động, chúng tôi quy định nghệ sĩ chỉ hát, không được phép “đưa mắt” với quan viên. Chúng tôi tuyển chọn nghệ sĩ hát rất kỹ, là những người lâu năm trong nghề, chứ không phải chỉ học lỏm vài ba câu hát đã vội làm lễ mở xiêm y. Các tiết mục biểu diễn là những bài hát, làn điệu đã được thời gian kiểm chứng, thuộc hàng kinh điển với ca trù. Chúng tôi sẽ hạn chế những sáng tác mới, mà nếu có thì cũng phải được hội đồng nghệ thuật và cơ quan quản lý kiểm duyệt. Hiện tại có khoảng 10 kịch bản biểu diễn để thay đổi theo từng buổi diễn để tạo sự mới mẻ cho khách nghe.
|
- Hương vừa nói mình là người “ngoại đạo” với ca trù, vậy để thực hiện mơ ước “chuyên nghiệp hóa” như vậy, chắc hẳn phải tìm một cố vấn am hiểu về ca trù? Điều tôi băn khoăn là, liệu không gian, trang thiết bị, âm thanh ánh sáng cùng với hình thức sinh hoạt của trung tâm có phù hợp với nghệ thuật ca trù, vốn được diễn trong những không gian nhỏ, ấm áp, có sự giao lưu trực tiếp giữa nghệ sĩ và quan viên (khách nghe) như kiểu ca quán ngày xưa? Hương có tham khảo ý kiến của các nhà chuyên môn không?
- Khi bắt tay thực hiện ý định của mình, tôi hiểu rõ là phải tìm sự giúp đỡ của các nhà chuyên môn. Và may mắn tôi đã gặp nghệ sĩ Bạch Vân, chủ nhân của CLB Ca trù Hà Nội, người có rất nhiều đam mê tâm huyết cũng như sự nghiên cứu, tìm hiểu về ca trù. Bây giờ tôi hoàn toàn yên tâm phó thác phần nội dung nghệ thuật cho cô Bạch Vân. Sau này, tôi cũng rất muốn được sự giúp đỡ của các nhà nghiên cứu ca trù như GS-TS Trần Văn Khê, nhạc sĩ Đặng Hoành Loan, TS Nguyễn Xuân Diện…
Không gian biểu diễn ca trù của trung tâm, như chị thấy đấy, chúng tôi cố gắng dung hòa giữa tiêu chí hiện đại và truyền thống. Trang thiết bị hiện đại, bảo đảm đủ các tiêu chuẩn về âm thanh, ánh sáng… nhưng cũng ấm cúng. Phòng nhỏ trải thảm, ghế ngồi cho khán giả cũng chỉ giới hạn khoảng 100 khách, bố trí sát sân khấu, tạo sự giao lưu gần gũi giữa nghệ sĩ và khán giả.
- Với tình trạng thưa vắng nghệ nhân, nghệ sĩ và cả khách nghe hiện nay, đặt ra lịch diễn một ngày ba buổi, Hương có nghĩ rằng quá nhiều và khó khả thi không?
- Đó là mục tiêu mà chúng tôi cố gắng đặt ra để bắt buộc mình phải thực hiện. Về đội ngũ nghệ sĩ và các tiết mục biểu diễn thì tạm thời đã có cô Bạch Vân lo liệu. Tôi chỉ lo quảng bá, nhưng làm thế nào để có khách tới nghe ca trù hiện tại là rất khó khăn. Người Việt Nam bây giờ cũng không có mấy người biết nghe và hiểu, yêu thích ca trù. Đối tượng mà tôi hướng tới, trước hết là khách du lịch. Tôi muốn quảng bá cái hay cái đẹp của ca trù đến với thế giới trước, có thể con đường đó hơi ngược. Chúng tôi kết hợp với các hãng lữ hành để đưa khách du lịch tới, hy vọng với những cố gắng về chuyên môn, chúng tôi sẽ được du khách đón nhận.
Một tiết mục trong buổi tổng duyệt trước khi ra mắt của Trung tâm.
- Hướng tới khách du lịch là chính, vậy đối tượng nghe ca trù tại Nhà hát của Hương sẽ chủ yếu là người nước ngoài. Và như Hương nói, thưởng thức ca trù đối với người Việt còn là một việc khó khăn, nhất là việc nghe và thấm được những lời ca trong những điệu hát cổ. Vậy Hương làm thế nào để người nước ngoài có thể cảm nhận và hiểu được hết vẻ đẹp ca từ (vốn là thơ của các nhà nho nổi tiếng) của ca trù?
- Đúng thế, đấy là một việc vô cùng khó, chủ yếu trông chờ vào trình độ thưởng thức và khả năng cảm nhận của người nghe. Nhưng chúng tôi cũng cố gắng thực hiện một số công việc cần thiết như trong mỗi tờ chương trình in theo vé, chúng tôi có giới thiệu những nét cơ bản về ca trù, ý nghĩa của những bài ca, làn điệu cổ. Còn việc dịch lời ra tiếng Anh, tiếng Pháp những điệu ca trù như Thét nhạc, Ngâm vịnh, hay Tỳ bà hành, theo tôi là không thể.
- Hiện tại, Hương đã mời được những nghệ nhân nào tham gia biểu diễn tại Trung tâm của mình?
- Tôi rất muốn mời các nghệ nhân ca trù thuộc lớp cũ hiện còn như cụ Nguyễn Thị Chúc, cụ Phó Thị Kim Đức, các cụ Nguyễn Thị Khướu, Nguyễn Thị Vượn, Vũ Văn Hồng… nhưng hiện giờ phần lớn các cụ tuổi đã cao, sức yếu, rất khó theo được thời gian và lịch biểu diễn của trung tâm. Hiện tại, sẽ có các nghệ sĩ trẻ trong CLB ca trù Hà Nội và Lỗ Khê, chủ yếu do cô Bạch Vân đứng chương trình.
Tuy nhiên, chúng tôi cũng đã được sự đồng ý tham gia làm cố vấn của các nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc, Nguyễn Phú Đẹ, Vũ Văn Hồng, Nguyễn Thị Sinh, Đỗ Thị Sông, Đỗ Thị Khuê, Đỗ Tiến Kết. Các cụ sẽ thỉnh thoảng tham gia biểu diễn một vài tiết mục nếu điều kiện sức khỏe và thời gian cho phép, hoặc sẽ có mặt trong các buổi giao lưu, hội thảo về ca trù.
- Cám ơn và chúc Hương thành công.
| TS Triệu Văn Hiển – Giám đốc Bảo tàng Cách mạng Việt Nam: Để không “đóng khung” các giá trị văn hóa truyền thống, chúng tôi có chủ trương gắn những hoạt động của bảo tàng với du lịch. Và mô hình biểu diễn ca trù tại Bảo tàng là một hình thức mới mở ra nhiều triển vọng. Trước hết, giới thiệu ca trù với những khách đến tham quan bảo tàng không chỉ là một cách để mở rộng tiếp cận văn hóa truyền thống cho người dân và du khách, mà còn làm phong phú, hấp dẫn hơn các hoạt động của bảo tàng. Sắp tới, chúng tôi sẽ tổ chức cho các em trong CLB Em yêu lịch sử của Bảo tàng Cách mạng tiếp cận với ca trù qua sinh họat của trung tâm. Đây là một hình thức thiết thực giúp giới trẻ nhận thức tốt hơn giá trị văn hóa truyền thống. |