NS Thành Được: Giọng ca quý tộc
Nói đến nghệ thuật cải lương mà không nhắc đến Thành Được là chưa hiểu nhiều về cải lương. Ca vọng cổ út Trà ôn là vua, nhưng đứng trên sân khấu thanh sắc vẹn toàn, mẫu mực chuẩn nhất, tiêu biểu nhất về nam nghệ sĩ, có thể xếp hạng siêu sao của SK Cải lương thì đó là Thành Được. Sau Thành Được chưa có nam nghệ sĩ ngôi sao nào của Cải lương được mọi người tâm phục, khẩu phục về tài năng toàn diện như ông.
 |
Về sắc vóc Thành Được đúng chuẩn "đệ nhất mỹ nam tử" theo quan niệm của người á Đông, không chỉ là thần tượng của phái nữ, các nam nghệ sĩ đàn em luôn coi ông là chuẩn mẫu để phấn đấu học theo. ông là mẫu nghệ sĩ ca hay, diễn giỏi đạt đến trình độ thượng thừa. ông được giới cải lương tôn là biểu tượng đẹp của kép chánh đại ban, ngọn thái sơn trong nghề. So với thời đại của mình ông là số một. Thập niên 60 Thành Được nổi lên như thế, đẹp nhất trong các nam nghệ sĩ chánh cùng thời, phong cách biểu diễn hào hoa, sang trọng, tuy ông cũng xuất thân từ đoàn tỉnh lẻ, không phải là dân thành thị, không phải là dãn trí thức. ở Thành Được không tìm thấy sự quê mùa, nông thôn chân chất, mà là vẻ quý phái của một nhà quý tộc từ đi đứng, ca diễn. Ngày trước người ta hay sắp liên danh nghệ sĩ tài danh với nhau như út Trà ôn, Thành Được, Hữu Phước. Lúc Thành Được mới nổi trong Khi hoa anh đào nở, làn hơi hay nhưng ca còn chân chất, không sang, về mặt ca lúc ấy còn kém hơn út Trà ôn, Hữu Phước. Sau này khi thành danh ở Sài Gòn gần gũi út Trà ôn, Thành Được đã lột xác hẳn về nghệ thuật ca, trở thành một danh ca có kỹ thuật siêu hạng.
Là kẻ hậu sinh, rất mê Thành Được ông là thần tượng số một của tôi, nên tôi dành rất nhiều thời gian tìm hiểu học hỏi ở ông rất nhiều, dù chỉ là học lóm, bắt chước, nhờ các tài liệu báo chí, dã hát, trực tiếp xem ông hát, rồi nghe qua lời kể của ông Kiên Giang, Hà Triều - Hoa Phượng, nhất là sầu nữ út Bạch Lan và các đàn em đã từng sống chung với ông như Phương Tùng, Phương Quang, Hoàng Long, Phương Thanh, Hoài Trúc Phương... Tôi xin mạn phép có vài ý trao đổi về nghệ thuật ca của ông, tạm coi như những trao đổi rút kinh nghiệm học tập về một nghệ sĩ tài năng lớn, lừng danh. Thành Được có chất giọng đồng, loại giọng hiếm có trong SKCL, nghệ sĩ tài danh chỉ có một số ít có chất giọng này. Âm vực rộng, sâu, cao, rất phong phú khi thể hiện các loại hơi oán, nam, bắc, ngự... Khoảng năm 1964 trở về trước Thành Được còn ca theo "rơ" xưa, hay bị sét bất ngờ. Từ khoảng 1965 về sau, làn hơi của ông ngày càng chín chắn, đầy đặn, sâu lắng hơn. ông ca tân cổ trung bình, dầu có một số bài nổi tiếng như: Đêm lạnh trong tù, Quán nửa khuya, Biệt kinh kỳ, Tìm anh, Tìm em.. . Nét độc nhất của Thành Được là ca trong tuồng, kỹ thuật ca ngâm, với làn hơi truyền cảm, sang trọng; Số phận, tính cách nhân vật được ông kết hợp một cách điêu luyện, hầu hết những vai ca diễn trong băng dĩa của ông là những vai để đời trong các tuồng như: TÔ Hoa Nương, Nửa đời hương phân, Thuyền ra cửa biển, Người đẹp Bạch Hoa thôn.. . xuất sắc nhất là Thi Đằng trong Tiếng hạc trong trăng. Thành Được sắp nhịp rất hay, nhất là khi ông ca bài bản lối sắp nhịp chẻ, dư ra ngoài một chút (còn gọi là nhịp bảy rưỡi, những tên gọi trong cách sắp nhịp chỉ có tính chất tượng trưng, nói người trong nghề hiểu, nhưng chưa có hệ thống lý luận định nghĩa cho chính xác) nghe rất đã, quyện với dàn đờn trở thành tuyệt chiêu trong nghệ thuật ca diễn. út Trà ôn, Hữu Phước, Thành Được, Minh Cảnh, Thanh Tuấn là những giọng ca vừa ca vọng cổ hay, vừa ca bài bản hay.
Những bài ca trong tuồng viết theo hơi Quảng, Thành Được ca rất hay, như bài Xang xừ líu trong Tiếng hạc trong trăng "Tôi có một đứa con gái đã theo... (á a à) chồng... Lập nghiệp - ở - phương - xa (có gạch là ca chẻ nhịp, nhưng không chẻ văn ra ngoài) Con thì - có - một - mà thôi Còn - cháu tôi - ôi - cả bầy Cháu - tôi - đứa nào – cũng dễ - dạy . Tụi nó - nói - có - hai - ông ngoại. Ông - ngoại này, móc mắt ông - ngoại kia Để cho má - tôi - thấy - đường.". Tưởng như đơn giản, thật ra là sắp nhịp thượng thừa, cái hay của Thành Được là chẻ nhịp chớ không chẻ chữ làm nát văn của tác giả. Dấu sắc, hỏi, ngã thường được ông nhấn "gió" lên rất chín, rất ngọt, có chút gì âm hướng của út Trà ôn, dấu huyền ông ca rất đầy, độ trầm vang, ấm. ông có lối hơ ở cuối mỗi khuôn nhịp, hay mỗi cuối câu 1 , 2 hơ trong bài Phụng Hoàng, bài Nam xuân êm ngọt, bay lâng lâng. Ông ca bản bắc, hay Đảo ngũ cung quăng nhịp như bay lượn trên lới ca, bất chấp song loan chánh, ca không đợi nhịp, mà nhịp đờn chính là phương tiện để cho ông ca biểu diễn.
Thành Được là trong số ngôi sao sân khấu có bản lĩnh ca gạt đờn, danh cầm Tám Kiên kể một lần trên sân khấu Dạ Lý Hương thấy dàn đờn có vẻ ngủ gục, quên rao đời, ông nói lối rồi bất ngờ nói nhấn chữ như võ câu, trong khi chưa tới chữ ca vô, dàn đờn giựt mình chụp vô trước, mới biết bị nhà nghề chơi khăm. Các nhạc sĩ rất quý trọng, nể nang Thành Được không phải ở tư thế một ngôi sao, mà là bản lĩnh nghề nghiệp siêu hạng. Thành Được hát cái gì ra cái nấy, Hồ Quảng , kiếm hiệp, Nhật, La Mã, xã hội xưa, xã hội hiện đại, tùy theo thể loại tuồng mà ông có cách ca diễn ở mỗi thể loại. Nhiều nam nghệ sĩ ngôi sao rất nổi tiếng sau này, có khi là đang ăn khách số một, vẫn chưa dám tự sánh mình có thể kế vị Thành Được. Trong thời hoàng kim của cải lương Thành Được chính là ngôi sao số 1 . Một tượng đài kinh điển. út Bạch Lan, Thanh Nga, Bạch Tuyết, Ngọc Giàu, Phượng Liên là những nữ nghệ sĩ đủ đẳng cấp hát với Thành Được. Họ kết hợp thành những bộ đôi mẫu mực cho nhiều thế hệ trẻ học theo. Thành Được là tinh hoa của cải lương. Hầu hết những nghệ sĩ nổi tiếng khi nhắc đến Thành Được họ luôn dành cho ông sự trân trọng tài năng của một vì vua không ngai trên sân khấu. Thế hệ trẻ ngày nay chỉ có thể nghe ông ca qua băng dĩa. Lớp khán giả trung niên hẳn sẽ không quên một Bảy Đờn sắc sảo trong Người ven đô, một Trương Định uy nghi trong Bình Tây đại nguyên soái, một Quan Huyện Trìa láu cá, hóm hỉnh sang trọng trong Ngao sò ốc hến, một hai Thành tội nghiệp trong Đời cô Lựu, một Thập Đạo Lê Hoàn hào hoa, tài trí,...
Năm nay Thành Được đã bảy mươi ngoài, cuộc đời bình dị, an phận Nhưng những gì ông cống hiến một đời cho nghệ thuật cải lương vẫn luôn được trân trọng, ghi nhớ, học hỏi. Bởi muốn sân khấu cải lương hùng mạnh, huy hoàng phải có những nghệ sĩ trẻ tài sắc vẹn toàn, đủ tiêu chuẩn như Thành Được ngày nào. Sân khấu cải lương không thể tồn tại và phát triển với những kẻ lục đục thường tài, chỉ với một vài thành công may mắn , với số tiền cát-sê cao ngất đã tự cho mình là thiên hạ vô song. Những ai tâm huyết, thực tài chắc chắn sẽ không thỏa hiệp với những hiện tượng sẽ giết chết cải lương dần mòn.
ngocanh (Theo Việt Khang - Báo SK)
http://cailuongvietnam.com/modules.php?name=News&op=viewst&sid=5394